भरतपुर । तेस्रो संस्करणको ‘अङकुरम्–मोडल युनाइटेड नेसन्स’ कार्यक्रम शनिबारदेखि भरतपुर–७, कृष्णपुरस्थित अङकुरम् एकेडेमीमा सुरू भएको छ । तीन दिनसम्म सञ्चालन हुने कार्यक्रम आगामी सोमबार सम्पन्न हुनेछ ।

कार्यक्रमका प्रमुखअतिथि नवलपुर–१ का प्रतिनिधिसभा सदस्य राजन गौतमले विपद्बाट प्रभावित बालबालिकालाई शिक्षासँग जोडिराख्न अनलाइन माध्यम उपयोगी हुने बताए । स्वास्थ्य, शिक्षा र सुरक्षाको जिम्मेवारी राज्यले प्रभावकारीरूपमा निर्वाह गर्नुपर्नेमा जोड दिँदै उनले इन्टरनेटलाई सही ढङ्गले प्रयोग गर्न विद्यार्थीलाई आग्रह गरे । ‘इन्टरनेट समुद्र हो, जहाँ कीरा पनि पाइन्छ, हीरा पनि छ, कीरा टिप्ने कि हीरा टिप्ने, त्यो तपाईंहरूको हातमा छ’, उनले भने ।

यस्तै, आदर्श गृहकी अध्यक्ष तथा नेपाल महिला संघकी केन्द्रीय अध्यक्ष मीना खरेलले डिजिटल हिंसा बढ्दो चुनौतीका रूपमा देखिएको बताइन् । अनलाइन माध्यमबाट बालबालिका बेचबिखन तथा यौन हिंसाजस्ता जोखिम बढिरहेको उल्लेख गर्दै उनले विद्यालय तहदेखि नै डिजिटल साक्षरतालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताइन् । प्रविधि आजका बालबालिकाको हातमै पुगेकाले यसको सुरक्षित र सिर्जनात्मक प्रयोग गर्न उनले आग्रह गरिन् ।

डेजी इङ्ग्लिस स्कुलका प्राचार्य प्रेम रिमालले मोडल युनाइटेड नेसन्सले भविष्यको नेतृत्व विकासमा योगदान पुर्‍याउने बताए । नेपालका विभिन्न भूगोल, समुदाय र समस्याबारे विद्यार्थीले बुझ्नुपर्नेमा जोड दिँदै उनले कार्यक्रमलाई थप समावेशी बनाउनुपर्ने धारणा राखे । उनले आठ अर्ब जनसंख्या भएको विश्वमा लाखौँ महिला तथा बालबालिकाले मान्छे भेट्न नसकेको बताए । उनले कुनै पनि कानुन आममानिसको हितविरुद्ध भएमा त्यसको विरोध गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।

सेवानिवृत्त मेजर शैलजा श्रेष्ठ (केसी)ले अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति तथा सुरक्षासँगै साइबर सुरक्षा अहिलेको मह¤वपूर्ण चुनौती भएको बताइन् । साइबर आक्रमणबाट अस्पताल, विद्युत् आपूर्ति प्रणाली तथा शिक्षण संस्थाका प्रणाली प्रभावित हुन सक्ने उल्लेख गर्दै उनले बलियो साइबर प्रतिरक्षा र विपद् प्रतिकार्य प्रणाली आवश्यक रहेको औँल्याइन् ।

चितवन मेडिकल कलेजका मुटुरोग विशेषज्ञ प्रा.डा. अनिल आचार्यले विकसित तथा विकासशील देशबीच स्वास्थ्य सेवाको पहुँचमा ठूलो अन्तर रहेको बताए । विकसित देशमा अत्याधुनिक प्रविधि तथा विशेषज्ञ सेवा सहज भए पनि नेपालजस्ता देशमा आधारभूत स्वास्थ्य सेवासमेत चुनौतीपूर्ण रहेको उनको भनाइ थियो । पेटेन्ट अधिकार तथा उच्च लागतका कारण अत्याधुनिक स्वास्थ्य प्रविधि र औषधि विकासशील देशमा ढिलो पुग्ने गरेको उनले सुनाए ।

यसैगरी, बेटर चितवनका संस्थापक अध्यक्ष सागर कार्कीले ‘एल निनो’ र ‘ला निनो’का कारण हुने अत्यधिक गर्मी, जाडो तथा परिवर्तनशील वर्षाले मानव जीवनमा पार्ने प्रभावबारे चर्चा गरे । यस्ता जलवायुजन्य घटनाले खाद्यान्न अभाव, स्वास्थ्य जोखिम, बाढी, खडेरीलगायतका समस्या निम्त्याउन सक्ने उनले बताए ।

यस्तै, पत्रकार विवेक पोखरेलले सामाजिक सञ्जाल समाचारको प्रमुख स्रोत बन्दै जाँदा पत्रकारितासामु नयाँ चुनौती थपिएको बताए । सामाजिक सञ्जालमा मात्रै निर्भर हुँदा गलत तथा भ्रमपूर्ण सूचना फैलिने जोखिम बढेको उनको भनाइ थियो । विगतमा पत्रकारले सूचनाको पुष्टि गरेरमात्र समाचार प्रकाशन तथा प्रसारण गर्ने गरेको उल्लेख गर्दै उनले अहिले घटनाभन्दा ‘भाइरल कन्टेन्ट’लाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्ति बढेको बताए ।

कार्यक्रमका सल्लाहकार एवम् अङकुरम् एकेडेमीका प्राचार्य सुमन पौडेलको सभापतित्व तथा स्वागत मन्तव्यबाट सुरू भएको कार्यक्रमको सञ्चालन ओजस्वी न्यूरे, तेजश्वी पन्त र अनुस्का भण्डारीले गरेका थिए । कार्यक्रममा छवटै समितिका उपसभापतिहरूले समेत आआफ्ना भनाइ राखेका थिए ।

चितवन, नवलपुरलगायतका १२ विद्यालयका २१६ विद्यार्थी सहभागी कार्यक्रममा संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय अभ्यासमार्फत् अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध, कूटनीति, नेतृत्व, सार्वजनिक वक्तृत्व तथा समसामयिक विश्वका विविध विषयमा अध्ययन, अनुसन्धान र छलफल गरिने छ । छवटा समितिमार्फत् छलफलपछि विभिन्न प्रस्ताव तथा सङ्कल्प पारित गरिने आयोजकले जनाएको छ ।

चितवन । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको बीसहजारी तालनजिकै मृत अवस्थामा भेटिएको रोनाल्डो हात्ती करेन्ट लागेर मृत्यु भएको खुलेको छ । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका सूचना अधिकारी अविनास थापामगरका अनुसार नेपाली सेनाको ब्यारेकमा लगेको विद्युतको तारबाट करेन्ट प्रवाह हुँदा घटनास्थलमै हात्तीको मृत्यु भएको हो ।

‘आर्मीको वरण्डाभार पोस्टमा करिब १७ फिटमाथिबाट विद्युतको कालो तार लागिएको थियो । त्यो तारलाई हात्तीले खाँदा करेन्ट लागको देखिन्छ’, सूचना अधिकारी थापामगरले भने, ‘कालो तार हात्तीको मुखमा नै थियो ।’ उनका अनुसार हात्ती सडकमा नै मरेको अवस्थामा फेला परेको हो । हात्ती शुक्रबार राति मरेको उनको अनुमान छ । हात्ती मरेको स्थानबाट आर्मीको सुरक्षा पोष्ट सात सय मिटर टाढा रहेको छ ।

जङ्गली भाले हात्ती रोनाल्डो प्रजननका लागि उपयुक्त थियो । निकुञ्ज प्रशासनका अनुसार सौराहामा रहेको हात्तीसारमा मात्र उसका ३३ वटा बच्चा छन् । ५३ वर्षको रोनाल्डोका अझै ६ वटा हात्ती गर्भवती छन् । उसले २२ जनाको ज्यानसमेत लिएको थियो । यद्यपि पछिल्लो वर्ष रोनाल्डो शान्त थियो । सौराहाको हात्ती सार उसकै कब्जामा रहेको थियो । अन्य जङ्गली भाले हात्तीलाई उसले आउन रोक लगाएको थियो । केही सातादेखि भने उसको स्थान ओगट्दै गोविन्दे हात्ती सौराहामा रहेको छ ।

यद्यपि गोविन्दे हात्ती रोनाल्डो जत्तिको प्रजननका लागि उपयुक्त नभएको हात्ती प्रजनन् केन्द्रका मनपुरण महत्तोले बताए । उनका अनुसार रोनाल्डो २४ वर्षदेखि निकुञ्जमा देखिँदैछ । हात्ती प्रजनन केन्द्र स्थापना भएपछि ७१ वटा बच्चा जन्मिएका छन् । त्यसमध्ये रोनाल्डोका मात्रै ३३ वटा रहेको उनले बताए । ‘अरु हात्तीले यति धेरै प्रजनन् कठिन कठिन छ’, उनले भने ‘अहिले आएको गोविन्देले सक्दैन ।’

चितवन । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रअन्तर्गत बरन्डाभार क्षेत्रमा जङ्गली हात्ती ‘रोनाल्डो’ मृत अवस्थामा फेला परेको छ ।

निकुञ्जअन्तर्गत बीसहजारी तालनजिकैको घोलमा हात्ती मृत अवस्थामा फेला परेको हो । प्रारम्भिक अनुसन्धानअनुसार मृत फेला परेको हात्ती चर्चित जङ्गली हात्ती ‘रोनाल्डो’ भएको निकुञ्ज प्रशासनले जनाएको छ ।

घटनाको थप अनुसन्धान तथा विस्तृत विवरण सङ्कलनका लागि निकुञ्जको प्राविधिक एवम् संरक्षण टोली घटनास्थलतर्फ गइसकेको छ ।

रोनाल्डो विगत लामो समयदेखि सौराहास्थित सरकारी हात्तीसार आसपासका क्षेत्रमा आउने–जाने गर्दथ्यो । यसअघि सो हात्तीको आक्रमणबाट करिब दुई दर्जन मानिसले ज्यान गुमाइसकेको निकुञ्जको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ ।

हात्तीको मृत्युको वास्तविक कारण भने निकुञ्जको टोलीले घटनास्थलको निरीक्षण तथा आवश्यक परीक्षणपछि मात्रै खुल्ने जनाइएको छ ।