चितवन । चालु आर्थिक वर्षमा जिल्लामा १३ जनामा औलो (मलेरिया) रोगका बिरामी भेटिएका छन् । औलो रोग सङ्क्रमणको आशंकामा उपचारका लागि आएका ३ हजार ९३ जनाको नमुना परीक्षणका क्रममा सङ्क्रमण पुष्टि भएकोे हो ।

जनस्वास्थ्य कार्यालयका किट नियन्त्रक राम केसीका अनुसार यसरी सङ्क्रमण देखिनेमा वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका छन् । एनोफिलिस जातको पोथी लामखुट्टेले टोक्दा औलो लाग्ने गर्दछ । रोग लाग्दा ज्वरो आइरहने वा दिन बिराएर ज्वरो आउने, टाउको बेस्सरी दुख्ने, वान्ता हुने, जाडो हुने, कम्पन छुट्ने, पसिना आएर ज्वरो घट्ने लक्षण देखिने गरेको छ । सङ्क्रमितहरु सबै बिदेशबाट आएका बिरामी हुन् ।

नेपालमा मुख्य गरी दुई प्रजातिका औलोका परजीवीहरु पाइने गर्दछ । प्लाज्मोडियम भाइभेक्स र प्लाज्मोडियम फाल्सिपारम रहेका छन् । नेपालमा तीमध्ये भाइभेक्स जातको परजीवी बढी देखिने गर्दछ । फाल्सिपारम जातको परजीवी औलो रोगका सङ्क्रमितमध्ये १५ देखि २० प्रतिशमा देखिने गर्दछ । जसले मानिसको स्नायु प्रणालीमा समेत प्रभाव पार्ने उनले बताए ।

भाइभेक्स परजीवी ७० देखि ८० प्रतिशत देखिने गरेको छ । विदेशबाट आउने नेपालीमा फाल्सिपारम परजीवी भेटिने गरेको उनले बताए । औलो सङ्क्रमित लामखुट्टेको टोकाइबाट यो रोग सर्दछ । घर गाउँ र समुदाय सफा राखी लामखुट्टेले फुल पार्ने ठाउँलाई पुर्ने, सुत्दा झुलभित्र सुत्नेजस्ता कार्य गर्नु आवश्यक रहेको उनले बताए ।

चितवन । चितवन जिल्लामा रहेका एम्बुलेन्सहरूमध्ये ८६ वटाले मात्रै अद्यावधिक गरेका छन् । जनस्वास्थ्य कार्यालय चितवनले गत वैशाख २६ गते सूचना जारी गर्दै सात दिनभित्र अद्यावधिक गर्न निर्देशन दिएको थियो । अद्यावधिक भएकामध्ये दुईवटा शववाहन रहेका छन् ।

कार्यालयले सूचना जारी गरेपछि ती एम्बुलेन्स अध्यावधिक भएको कार्यालयका प्रमुख निर्मल घिमिरेले जानकारी दिए । उनका अनुसार जिल्लामा ९३ वटा एम्बुलेन्स दर्ता रहेका छन् । ती सबैलाई अध्यावधिक गर्न आग्रह गरिएको थियो । अध्यावधिक भएका एम्बुलेन्सहरू ख र ग वर्गका हुन् । जिल्लामा अहिले ‘क’ वर्गका एम्बुलेन्सहरू नरहेको उनले जानकारी दिए । उनले भने, ‘अहिले अध्यावधिक गर्न आएका एम्बुलेन्समध्ये ‘ख’ र ‘ग’ वर्गका रहेका छन् ।” ‘ख’ वर्गका १२ वटा र ‘ग’ वर्गका ७४ वटा रहेका छन् ।

‘क’ वर्गका एम्बुलेन्समा भेन्टिलेटरसहित मेडिकल अधिकृत, एचए वा स्टाफनर्स सहितको सुबिधा हुनुपर्ने हुन्छ । ‘ख’ वर्गका एम्बुलेन्समा एचए वा स्टाफनर्स सहितको सुबिधा हुनुपर्ने हुन्छ । ‘ग’ वर्गका एम्बुलेन्सले अक्सिजनसहित बिरामी ओसार्ने काम मात्रै गर्छन् । अध्यावधिक गर्न आएका एम्बुलेन्समध्ये स्वास्थ्य संस्थाका १७ वटा, नेपाल रेडक्रस सोसाईटीका १७ वटा र प्रतिष्ठान, ट्रष्ट लगायतका ५२ वटा रहेका छन् । घिमिरेका अनुसार अध्यावधिक गर्न आएकामध्ये २९ वटा दश वर्ष पूरा गरिसकेका रहेका छन् । दश वर्ष पूरा भएका एम्बुलेन्सहरू एम्बुलेन्स सञ्चालन निर्देशिका २०८२ बमोजिम नविकरण गर्न नमिल्ने उनले बताए ।

जिल्ला एम्बुलेन्स व्यवस्थापन समितिको निर्णयअनुसार ती एम्बुलेन्स अद्यावधिक गरिएको हो । यहाँ अद्यावधिक गर्न आएका एम्बुलेन्समध्ये जिपिएस जडान भएर प्रयोग नभएका ४२ वटा रहेका छन् भने जडान नभएका ४४ वटा रहेको उनले बताए । समितिले सबै एम्बुलेन्समा जिपिएस जडान गरी सञ्चालन गर्न निर्देशन गरेको छ ।

जिल्लाका सात पालिकामामध्ये भरतपुर महानगरपालिकामा ४३, खैरहनी नगरपालिकामा १६, कालिका नगरपालिकामा १०, राप्ती नगरपालिकामा छवटा, रत्ननगर नगरपालिका र इच्छाकामना गाउँपालिकामा तीन–तीनवटा एम्बुलेन्स रहेका छन् । यस्तै माडी नगरपालिकमा दुईवटा एम्बुलेन्स रहेका छन् । अन्य जिल्लामा दर्ता भएर भरतपुर महानगरपालिकामा सञ्चालित तीनवटा एम्बुलेन्स रहेको उनले जानकारी दिए ।

अद्यावधिक नभएका एम्बुलेन्सलाई अद्यावधिक गरेरमात्र सञ्चालन गर्नका लागि स्थानीय प्रशासनलाई आग्रह गरिने उनले जानकारी दिए । उनका अनुसार अद्यावधिक नभएकालाई स्थानीय प्रशासनमार्फत कारबाही प्रक्रिया अघि बढाइने छ ।

कालिका । दुग्ध उत्पादनमा प्रोत्साहनस्वरुप कालिका नगरपालिकाले कृषकहरुलाई प्रतिलिटर दूधमा एक रुपैयाँ र बागमती प्रदेश सरकारबाट एक रुपैयाँ ६१ पैसा गरी दुई रुपैयाँ ६१ पैसाका दरले अनुदान वितरण गरेको छ ।

आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ मा दूध उत्पादन गरी दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थाहरुमा बिक्री गर्ने कृषकहरुलाई कालिका नगरभित्रका सातवटा सहकारी संस्थामार्फत एक करोड ५ लाख १२ हजार ८१३ रुपैयाँ ६ पैसा अनुदान रकम वितरण गरिएको हो ।

मनकामना दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थाले २७ लाख १५ हजार ५ सय ३० रुपैयाँ ६५ पैसा, पदमपुर दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थाले २९ लाख ६८ हजार ७ सय ९६ रुपैयाँ ७ पैसा, नवमिलिजुली दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थाले १३ लाख ८४ हजार ६ सय ३८ रुपैयाँ ९३ पैसा, उत्थान दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थाले २१ लाख ३२ हजार २ रुपैयाँ ५१ पैसा, सामुदायिक दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थाले ४ लाख १ हजार ३ सय ७९ रुपैयाँ ६३ पैसा, कन्चन दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थाले ३ लाख ९९ हजार १ सय ६६ रुपैयाँ १७ पैसा, भटेनी दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थाले ५ लाख ११ हजार २ सय ९९ रुपैयाँ गरी जम्मा एक करोड ५ लाख १२ हजार ८१३ रुपैयाँ ६ पैसा अनुदान वितरण गरिएको कालिकाका पशु शाखाका प्रमुख डा.राजुप्रसाद न्यौपानेले जानकारी दिए ।

अनुदानमा पाएका रकम दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थाहरुले आफ्ना कृषकहरुको बैंक खातामार्फत नै रकम भुक्तानी गर्ने उनको भनाइ छ ।

कालिकाका कृषकहरुले वार्षिक ४० लाख २७ हजार ८९६ लिटर दूध सहकारी संस्थामार्फत बिक्री गर्दै आएका छन् । दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थालाई दूध बिक्री गर्ने कृषकहरुलाई प्रतिलिटर दूधमा अनुदान कार्यक्रमअन्तर्गत अनुदान रकम सहकारीमार्फत नगरपालिकाले वितरण गरेको हो ।

कार्यक्रममा नगरप्रमुख विनोद रेग्मी र उपप्रमुख विमला तमाङले संयुक्तरुपमा सातवटा सहकारीका अध्यक्ष र व्यवस्थापकलाई उनीहरुले बिक्री गरेको दूधको आधारमा पाउनुपर्ने अनुदान रकमबराबरको चेक हस्तान्तरण गरे ।

सो अवसरमाच नगरप्रमुख रेग्मीले कालिका नगरपालिकाले कृषि र पशुपालनलाई विशेष प्राथमिकता दिँदै आएको बताए । आगामी आर्थिक वर्षको नीति तथा कार्यक्रममा पनि कृषि र पशुपालनलाई प्राथमिकता दिएको उनले बताए । आगामी आवमा पनि प्रतिलिटर दूधमा अनुदान दिने कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिएको उनले जानकारी दिए । अनुदान दिने कार्यक्रमबाट साना, ठूला सबै किसानहरु लाभान्वित भएको उनको भनाइ छ ।

पशुपालन गर्ने कृषकहरुलाई घाँसको बीउ पर्याप्त मात्रामा पालिकाले उपलब्ध गराउने उनले प्रतिबद्धता जनाएका छन् । उत्पादनमा लागत घटाउँदै आर्थिक वृद्धिदर बढाउनेतर्फ किसानहरुलाई लाग्नसमेत उनले सुझाव दिए ।

कार्यक्रममा नगरउपप्रमुख विमला तमाङले दूध उत्पादनसँगै यसलाई विविधिकरण गरेर बजारीकरणमा जोड दिन आग्रह गरिन् । चिसो पेयपदार्थको विगविगी भइरहेका बेला कालिकामा उत्पादन भएको दूध, दही, मही सबैले खान पाउनेगरी बजारीकरण गर्न उनले सुझाव दिइन् ।

स्थानीय बजारमा बाहिरबाट आएका उत्पादनलाई निरुत्साहित गर्न स्थानीय उत्पादनबाट बन्ने विभिन्न परिकार स्थानीय बजारबाटै खपत गराउनेतर्फ ध्यान दिनुपर्नेमा उनको जोड थियो । कालिकाको उत्पादनलाई यहाँका स्थानीय बजारका पसल–पसलमा पु¥याउन सके आर्थिक वृद्धि हुने उनले बताइन् ।

प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत देवराज चौलागाईंले दुग्धजन्य परिकार उत्पादनमा सहकारीहरुले ध्यान दिनुपर्नेमा जोड दिए । आफ्नै उत्पादन गरेर ब्रान्डिङ गर्नसमेत उनले सुझाव दिए । कालिकाको दूध भन्नेवित्तिकै गुणस्तरीय छ भन्ने सन्देश दिनुपर्ने गरी काम गर्न सहकारीलाई उनले निर्देशन दिए ।

उत्थान दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थाका अध्यक्ष राजेन्द्र्रप्रसाद ढुङ्गानाले दूध उत्पादनमा प्राप्त अनुदान रकमले कृषकहरुमा उत्साह थपिएको बताए । पालिकाले स्थापना भएदेखि नै किसानलाई उत्प्रेरणा दिने खालका कार्यक्रम गर्दै आएको उनले बताए । हरेक किसानको अभिभावक नगरपालिका भएकाले पालिकाबाट प्राप्त हुने अनुदानलगायत अन्य सहयोगहरु सबैको पहुँचसम्म पु¥याउन उनले आग्रह गरे । माग्ने आउनेलाई मात्रै दिने परिपाटी अन्त्य गरी आवश्यकताका आधारमा वितरण भए सबैको पहुँच हुने उनको भनाइ छ ।

कार्यक्रम आर्थिक विकास समिति संयोजक दीपकसिंह परियारको अध्यक्षतामा सम्पन्न भएको थियो ।

रत्ननगर । रत्ननगर नगरपालिकालाई बिहीबार सहयोगापेक्षी सडक मानवमुक्त नगर घोषणा गरिएको छ । रत्ननगरबाट ४३ जना पुरूष र २६ जना महिला गरी ६७ जनालाई सडकबाट उद्धार गरिएको छ ।

कार्यक्रमका प्रमुखअतिथि जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख नारायणप्रसाद अधिकारीले नगरलाई सडक मानवमुक्त नगर घोषणा गरेका हुन् । मानवसेवा आश्रम भरतपुरसँगको सहकार्यमा आयोजित कार्यक्रममा जिससका प्रमुख अधिकारीले नगरप्रमुख सापकोटालाई रत्ननगर सडक मानवमुक्त भएको प्रमाणपत्र हस्तान्तरण गरेका थिए ।

कार्यक्रममा नगरप्रमुख सापकोटा र मानवसेवा आश्रमका अध्यक्ष रामजी अधिकारीले प्रतिबद्धतापत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए । रत्ननगरका १६ वटै वडालाई वडा सडक मानवमुक्त भएको प्रमाणपत्रसमेत प्रदान गरिएको थियो ।

कार्यक्रममा मानवसेवा आश्रमका अध्यक्ष अधिकारीले चितवन जिल्लाबाट सडकमा आश्रित एक हजार २१५ जना मानिसलाई उद्धार गरिएको बताए । चितवनमा हाल ६ जना बालबालिका, ६३ जना महिला र ५६ जना पुरूष गरी १२६ जना मानवसेवा आश्रममा रहेको उनले बताए ।

मानवसेवा आश्रमले अहिलेसम्म देशभरबाट १३ हजार ४४७ जना सडकमा आश्रित मानिसको उद्धार गरेको छ । उद्धार गरिएकामध्ये ५ हजार ६४० जनालाई पारिवारिक पुनर्मिलन तथा एक हजार ७२४ जनालाई सामुदायिक पुनस्र्थापना गरिएको छ । भरतपुर महानगर, राप्ती, माडी र इच्छाकामना गाउँपालिकालाई सहयोगापेक्षी सडक मानवमुक्त घोषणा गरिएको छ ।

चितवन । विभिन्न समयमा मानव बस्तीमा प्रवेश गरी मानिसमाथि आक्रमण गर्ने तथा स्थानीयवासीमा त्रास फैलाउने पाँच वटा समस्याग्रस्त बाघ अहिले चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको खोरमा राखिएका छन् । नियन्त्रणमा लिएर विगत पाँचदेखि छ वर्षसम्म खोरमै राखिएका ती बाघको पालनपोषण गर्न बजेट अभाव भएको निकुञ्ज प्रशासनले जनाएको छ ।

निकुञ्जका सूचना अधिकारी अविनाश थापामगरका अनुसार कसरास्थित खोरमा दुई वटा, देवनगरमा एक वटा र पूर्वी क्षेत्र सौराहामा एक वटा बाघ राखिएको छ । मानव बस्तीमा पसेर आक्रमण गर्ने, पशु चौपायामा क्षति पु¥याउने तथा स्थानीयमा डर–त्रास फैलाउने गतिविधि गरेपछि ती बाघलाई नियन्त्रणमा लिइएको हो ।

खोरमा राखिएका बाघलाई नियमित आहाराको व्यवस्था गर्न नै निकुञ्जलाई कठिन भइरहेको सूचना अधिकारी थापामगरले बताए । उनका अनुसार एउटा बाघलाई हरेक दुई दिनमा करिब सात किलो राँगाको मासु खुवाउने गरिएको छ । एकपटकको आहार व्यवस्थापनमै करिब चार हजार रुपैयाँ खर्च हुने गरेको निकुञ्जले जनाएको छ ।

निकुञ्जले चालु आर्थिक वर्षका लागि समस्याग्रस्त बाघको पालनपोषणतर्फ जम्मा सात लाख ६२ हजार रुपैयाँ मात्रै बजेट पाएको जनाएको छ । उक्त बजेट पर्याप्त नभएकाले अपुग खर्च राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष तथा संरक्षण क्षेत्रमा क्रियाशील अन्य सहयोगी संस्थामार्फत व्यवस्थापन हुँदै आएको सूचना अधिकारी थापामगरले जानकारी दिए ।

समस्याग्रस्त बाघलाई पुनः जङ्गलमा छाड्न नसकिने अवस्था भएकाले उनीहरूको दीर्घकालीन व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको निकुञ्ज प्रशासनको भनाइ छ । मानव सुरक्षा र वन्यजन्तु संरक्षणबीच सन्तुलन कायम गर्न समस्याग्रस्त बाघको उचित व्यवस्थापनका लागि पर्याप्त बजेट आवश्यक रहेको सरोकारवालाले बताएका छन् ।