–केशव भट्टराई
सौराहा । क्षयरोगको रोकथाममार्फत क्षयरोग अन्त्य गर्ने परियोजनाको समीक्षा र योजना कार्यशाला पर्यटकीय नगरी सौराहामा सम्पन्न भएको छ ।
कार्यक्रममा राष्ट्रिय क्षयरोग नियन्त्रण केन्द्रका निर्देशक डा भुवन पौडेलले सरकारको महत्त्वाकाङ्क्षी लक्ष्यअनुरुप सुषुप्त क्षयरोगको परीक्षण, स्क्रिनिङ र प्रभावकारी उपचारमार्फत सन् २०३५ सम्ममा क्षयरोगीको संख्या ३५०० भन्दा कम र सन् २०५० सम्ममा ५० भन्दा कम गरी लक्ष्य हासिल हुनेगरी काम गर्न आवश्यक रहेको बताए ।
सुषुप्त क्षयरोगको निदान र उपचारका लागि पाइलट प्रोजेक्टका रुपमा चितवन र प्युठान जिल्लामा विराट नेपाल मेडिकल ट्रस्ट (बिएनएमटी नेपाल) र रोटरी क्लब अफ काठमाडौँ मिड टाउनले आर्थिक सहयोग गर्दै आएको बताउँदै आगामी दिनमा स्थानीय तह र प्रदेशहरुबीच समन्वय गरी क्षयरोग नियन्त्रणका लागि बजेट बढाएर ७७वटै जिल्लामा कार्यक्रम अगाडि बढाउनुपर्नेमा जोड दिए ।
मेडिकल सिटीका रुपमा विकास भइरहेको चितवनमा ड्रग रेसिस्टेन्ट (डिआर) टिबी सेन्टर स्थापनाका लागि आफूले सक्रिय भूमिका खेल्ने प्रतिबद्धता उनले जनाए ।
राष्ट्रिय क्षयरोग नियन्त्रण केन्द्रका वरिष्ठ छातीरोग विशेषज्ञ डा नवीन प्रकाश शाहले क्षयरोगको उपचार गरेर मात्र नहुने भन्दै पाँच वर्षमाथिको निवारक उपचार गर्नका लागि लगानी बढाउनुपर्नेमा जोड दिए ।
डा। शाहले नेपालमा आर्थिक वर्ष २०८१–०८२ मा कुल ६७ हजार क्षयरोगी पत्ता लगाउनुपर्नेमा ३९ हजार १५१ जना अर्थात् ६० प्रतिशत मात्र उपचारको दायरामा आएको र डिआर टिबीका २४०० बिरामी पत्ता लाग्नुपर्नेमा ६२५ जना अर्थात् २५ प्रतिशत मात्र पत्ता लागेकोले क्षयरोग नियन्त्रणमा चुनौती बढेको बताए । यस्तै, सुषुप्त अवस्थामा रहेको ल्याटिन टिबीका ४५ प्रतिशत बिरामी लुकेर रहेकाले उनीहरुको खोजी गरी उपचार गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो ।
स्वास्थ्य कार्यालय चितवनका प्रमुख निर्मल घिमिरेले क्षयरोग अन्त्य गर्ने लक्ष्य हासिल गर्न चाँडो निदान गर्ने, उपचार गर्ने र सुषुप्त अवस्थामै रोकथामका कार्यक्रम गर्न आवश्यक रहेको बताए । स्वास्थ्य कार्यालय चितवनले सङ्क्रमित व्यक्तिको परिवारलाई लक्षित गरी स्क्रिनिङ कार्यक्रम गर्दै आएको जानकारी दिए । योजना कार्यशालाबाट प्राप्त सुझावअनुरुप कार्यान्वयनमा लाग्न र चितवनमा डिआर टिबी सेन्टर स्थापनाका लागि पनि आवश्यक पहल गरिदिन राष्ट्रिय क्षयरोग नियन्त्रण केन्द्रका निर्देशकसँग आग्रह गरे ।
चितवनमा लागू भएको क्षयरोगको रोकथाममार्फत क्षयरोग अन्त्य गर्ने परियोजनाको विषयमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै जनस्वास्थ्य कार्यालय चितवनका टिबी फोकल पर्सन जयराम दुवाडीले चितवनमा १२९ वटा स्वास्थ्य संस्था, १०७ वटा डट्स सेन्टर र तीनवटा डिआर सबसेन्टरमार्फत टिबीको उपचार भइरहेको बताए ।
उनका अनुसार चितवनमा आर्थिक वर्ष २०८१–०८२ मा १०८९ जना सक्रिय क्षयरोगी दर्ता रहेका छन् । जसमा भरतपुर महानगरमा ५७०, रत्ननगर नगरपालिकामा १३४, राप्ती नगरपालिकामा १०६, खैरहनी नगरपालिकामा १०२, कालिका नगरपालिकामा ९१, माडी नगरपालिकामा ४८ र इच्छाकामना गाउँपालिकामा ३८ जना रहेका छन् । चितवनमा तीन प्रकारका क्षयरोगीले उपचार गराइरहेकामध्ये पिबिसी केसका ५९९, पिसिजी केसका २७१ र इपिसी केसका २१९जना रहेको टिबी फोकल पर्सन दुवाडीले जानकारी दिए ।
कार्यक्रममा बिएनएमटी नेपालका प्रबन्ध निर्देशक रघु धितालले क्षयरोगको रोकथाम गर्ने लक्ष्यअनुसार उच्च जोखिममा रहेका ल्याटिन टिबीका १५०० जनालाई थ्रिएचपी औषधि, यातायात खर्चसहित उपचार गराउँदै आएको बताए ।
कार्यक्रममा प्युठानमा लागू भएको क्षयरोगको रोकथाममार्फत क्षयरोग अन्त्य गर्ने परियोजनाको विषयमा स्वास्थ्य कार्यालय प्युठानका प्रमुख नरेश श्रेष्ठले कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए ।
कार्यक्रममा प्रदेश स्वास्थ्य निर्देशनालय दाङका जनस्वास्थ्य प्रशासक डा अच्यूत शर्मा, स्वास्थ्य मन्त्रालय बागमतीका योजना, मूल्याङ्कन तथा अनुगमन शाखा प्रमुख कपिल तिम्सिना, बकुलहर रत्ननगर अस्पतालका टिबी फोकल पर्सन डा शशांककुमार सिंह, शिवनगर स्वास्थ्यचौकी इन्चार्ज भानुशङ्कर पौडेल, खैरहनी नगरअस्पतालका डा। सरिता गौतम बर्तौैला, टिबी फोकल पर्सन पिताम्बर पन्त, मङ्गलपुर स्वास्थ्यचौकीका सरिता तिवारी, कविलास स्वास्थ्यचौकीका अशोककुमार भुजेल, भण्डारा नगरअस्पतालका डा काजोल पाण्डे, रोटरी क्लब अफ काठमाडौँ मिड टाउनका पूर्वअध्यक्ष फोकल पर्सन पारस राणालगायतले आआफ्ना रायसुझाव व्यक्त गरेका थिए ।
कार्यक्रममा क्षयरोगको औषधि सेवनपश्चात् स्वास्थ्यलाभ गरेका अभियन्ताहरुले आआफ्ना अनुभव सुनाएका थिए ।
