भरतपुर । पत्रकार तथा लेखक वसन्त पराजुलीद्वारा लेखिएको उपन्यास ‘बखान’माथि शनिबार भरतपुरमा समीक्षा गर्दै सम्मान गरिएको छ ।
तमू ह्युल छोँज धीँ गुरूङ राष्ट्रिय परिषद् चितवनले आयोजना गरेको कार्यक्रममा समीक्षकहरुले उपन्यासले समग्र नेपाली समाजको चित्रण गरेको बताएका छन् । विशेषगरी, गुरूङ समुदायको इतिहास, संस्कृति र राजनीतिक भूमिकालाई उजागर गर्दै गहिरो प्रभाव पार्न सफल भएको समीक्षक गणेशबहादुर गुरूङले बताए ।
‘गुरूङ समुदायका लागि एउटा मह¤वपूर्ण दस्तावेज नै बनेको छ’, उनले भने, ‘किनकि सत्यतथ्यमा आधारित यस्ता पुस्तकहरु बिरलै पढ्न पाइन्छ ।’ यो उपन्यास केवल गुरूङ समुदायका लागिमात्रै नभई गैरगुरूङ समुदायका पाठकहरुका लागि पनि केही नयाँ पक्ष उजागर गर्ने कृति भएको उनले बताए । उनले उपन्यासमा देखिएको संवेदनशीलता र यथार्थ चित्रणको प्रशंसा गरे ।
अर्का समीक्षक एवम् पत्रकार विनोदबाबु रिजालले पुस्तकलाई ‘ऐतिहासिक दस्तावेज’ भएको संज्ञा दिए । उपन्यासभित्रको प्रमुख पात्र बखानसिंह गुरूङले राज्यबाट पाउनुपर्ने सम्मान नागरिक तहबाट पाएको उनले बताए । ‘कम्तीमा नागरिकको तर्फबाट वसन्त पराजुलीले उपन्यास लेखेर एकपटक सम्मान दिने प्रयास भएको छ’, उनी भन्छन्, ‘यो सम्मान राज्यले दिनुपर्ने थियो ।’
गुरूङ संस्कृतिमा गहिरो सरोकार राख्ने कवि एवम् समीक्षक माया कोन्मे गुरूङले उपन्यासको भौगोलिक पृष्ठभूमिमा केही त्रुटि भए पनि त्यसले समग्र कथाको प्रभावमा असर नपरेको बताइन् । गोरखा, तनहुँ, चितवन र नरकटियागञ्ज बखानको मुख्य भूगोल भएको हुँदा भूगोलको विषयमा अझ ध्यान दिनुपर्ने देखिएको उनले बताइन् । ‘लेखकले चितवनलाई चिनाउने उद्देश्यले केही कल्पनात्मक प्रसङ्गहरु पनि जोडिदिनुभएको छ, जुन उपन्यासको शैलीअनुरुप स्वीकार्य छन्’, उनी भन्छिन् ।
समीक्षकहरुको प्रतिक्रिया सुनिसकेपछि लेखक वसन्त पराजुलीले उपन्यास भएको हुँदा कतिपय प्रसङ्ग काल्पनिक हुने बताए । उनले उपन्यासमार्फत चितवनको विगतलाई केलाउने क्रममा उपन्यासको प्रमुख पात्र वखानसिंह गुरूङलाई चितवन चिनाउन आवश्यक स्थानहरुको भ्रमण गराइएको प्रसङ्ग सुनाए । ‘कतिपय स्थानमा मुख्य पात्रलाई नपु¥याइँदा चितवनको परिचय अधुरो रहन्थ्यो । उपन्यास अधुरो रहन्थ्यो’, उनी भन्छन्, ‘त्यसकारण वास्तविकतामा केही कल्पनाशीलता पनि मिसिएको छ ।’
वखानसिंह गुरूङलाई मुख्य पात्रको रुपमा उभ्याइँदा गुरूङ संस्कार, संस्कृति र चालचलनलाई पनि समेट्न आवश्यक पर्ने हुँदा ती विषयलाई पनि उपन्यासमा समेट्ने प्रयास गरिएको उनको भनाइ छ । उपन्यास लेखेकै आधारमा चितवनका गुरूङहरुको संस्था तमू ह्युल छोँज धीँले गरेको सम्मानप्रति कृतज्ञ रहेको उनले बताए । ‘चितवनको गुरूङ समुदायबाट प्राप्त गरेको यो माया र सम्मान मेरा लागि अविस्मरणीय छ’, उनले भने ।
कार्यक्रममा उपन्यासको समग्र पक्षमाथि छलफल गरिएको थियो । तमू ह्युल छोँज धीँ चितवनकी अध्यक्ष विमलादेवी गुरूङको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा तमू ह्युल छोँज धीँ चितवनका पूर्वअध्यक्ष एवम् सल्लाहकार पदमबहादुर गुरूङ, विपश्यना आचार्य एवम् लेखक अक्कलध्वज गुरूङ, तमू ह्युल छोँज धीँका केन्द्रीय सदस्यहरु तुलाराम गुरूङ, नारायणसिंह गुरूङलगायतले पनि आफ्ना विचार राखेका थिए ।
नेपाल पत्रकार महासंघ चितवनका अध्यक्षसमेत रहेका लेखक पराजुलीलाई तमू ह्युल छोँज धीँ चितवनले गुरूङ संस्कारअनुसार दही–अक्षता र सेता फेटासँगै सम्मानपत्र प्रदान गरेको थियो ।
