चितवन । चितवनको सौराहा भन्नेबित्तिकै जंगल सफारी, हात्ती प्रजनन केन्द्र, थारु संस्कृति र वन्यजन्तु अवलोकनको चित्र आँखाअघि आउँछ । पछिल्लो समय भने सौराहामा थपिएको नयाँ पर्यटकीय गतिविधि ‘राप्ती नदी बोटिङ’ पर्यटकहरूको आकर्षणको केन्द्र बन्दै गएको छ। जंगलको बीचबाट बग्ने राप्ती नदीमा सञ्चालन गरिएको बोटिङ सेवाले सौराहाको पर्यटनमा नयाँ आयाम थपेको छ ।
गत कार्तिक महिनादेखि सञ्चालनमा आएको बोटिङ सेवा अहिले आन्तरिक तथा विदेशी पर्यटकका लागि विशेष आकर्षण बनेको छ। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा पर्ने राप्ती नदीमा जिन्दगानी घाटदेखि भिमपुर घाटसम्म करिब ६ किलोमिटर दूरीमा बोटिङ गराइन्छ। यस क्रममा पर्यटकले नदी यात्रा गर्दै निकुञ्जको प्राकृतिक सौन्दर्य र वन्यजन्तुको अवलोकन गर्न पाउँछन् ।
हाल बोटिङका लागि आठवटा डुङ्गा सञ्चालनमा रहेका छन् । प्रतिव्यक्ति एक हजार रुपैयाँ शुल्क तिरेर जोकोही पर्यटकले सेवा लिन सक्छन्। सञ्चालनमा आएको केही महिनामै करिब दुई हजार पर्यटकले बोटिङको अनुभव लिइसकेको व्यवस्थापन पक्षले जनाएको छ ।
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले टेन्डर आह्वान गरेपछि यो सेवा सञ्चालनमा आएको हो। यसको व्यवस्थापनको जिम्मा किनार रेष्टुरेन्ट एण्ड बारले लिएको छ। पर्यटन व्यवसायीहरूका अनुसार सौराहामा बसाइ लम्ब्याउने र पर्यटकलाई थप गुणस्तरीय सेवा दिने उद्देश्यले बोटिङ सेवा सुरु गरिएको हो ।
बन्बास होटलका प्रबन्ध निर्देशक बासु ढुङ्गानाका अनुसार सौराहा केवल सस्तो पर्यटन गन्तव्य मात्र नभई उच्चस्तरीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकका लागि समेत उपयुक्त गन्तव्य हो । “सौराहामा आउने पर्यटकलाई होटल र जंगल सफारीमा मात्रै सीमित नराखी थप स्तरीय अनुभव दिन बोटिङ सेवा सुरु गरिएको हो,” उनले भने। उनका अनुसार विशेषगरी स्तरीय होटलमा बस्ने पर्यटकहरू बोटिङमा सहभागी हुने गरेका छन् ।
राप्ती नदीको शान्त जलयात्राका क्रममा पर्यटकले चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको जैविक विविधतालाई नजिकबाट अवलोकन गर्न सक्छन्। नदी किनार र आसपासका जंगल क्षेत्रमा एकसिङ्गे गैँडा, चितवनका प्रसिद्ध रोयल बंगाल बाघ, मृग, घडियाल गोही, गोहीका अन्य प्रजाति तथा सयौं प्रजातिका चराहरू देख्न सकिन्छ। जाडोयाममा नेपाल आउने प्रवासी (माइग्रेटरी) चराहरूको अवलोकनसमेत बोटिङको अर्को आकर्षण बनेको छ।
सन् १९८४ मा युनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज नेपालकै पहिलो राष्ट्रिय निकुञ्ज हो। ९५२ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा फैलिएको निकुञ्ज जैविक विविधताको दृष्टिले विश्वकै महत्वपूर्ण संरक्षित क्षेत्रमध्ये एक मानिन्छ। यहाँ ७०० भन्दा बढी वनस्पति, ६० भन्दा बढी स्तनधारी, ५४० भन्दा बढी चराचुरुङ्गी तथा विभिन्न सरीसृपका प्रजातिहरू पाइन्छन्। यही प्राकृतिक सम्पदालाई केन्द्रमा राखेर सौराहामा पर्यापर्यटन गतिविधि विस्तार हुँदै गएको छ ।
पर्यटन व्यवसायीहरूका अनुसार बोटिङले केवल पर्यटकलाई नयाँ अनुभव मात्र दिएको छैन, स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। डुङ्गा चालक, पर्यटन श्रमिक, होटल व्यवसायी तथा स्थानीय समुदाय प्रत्यक्ष रूपमा लाभान्वित भएका छन्। यसका साथै बोटिङबाट संकलित आम्दानीको १० प्रतिशत रकम सामुदायिक वनलाई उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरिएको छ। यसले संरक्षण र पर्यटनबीचको सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाएको छ ।
पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालमा दिगो पर्यटन र पर्यापर्यटनको अवधारणाले महत्व पाउँदै गएको छ। सौराहाको बोटिङ सेवा त्यसैको एक उदाहरण बनेको छ, जहाँ प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षणसँगै स्थानीय समुदायको आयआर्जन र पर्यटकलाई गुणस्तरीय अनुभव प्रदान गर्ने प्रयास गरिएको छ।
जंगलको बीचमा बग्ने राप्ती नदीमा डुङ्गा चढ्दै वन्यजन्तु र चराचुरुङ्गी अवलोकन गर्ने अवसरले सौराहाको पर्यटनलाई थप आकर्षक बनाएको छ । तस्बिरः प्रकाश चन्द तिमिल्सेना/नेपाल फोटो लाइब्रेरी
