रत्ननगर । रत्ननगर नगरपालिका–१६, हात्तीगाडेस्थित श्री भद्रकाली माध्यमिक विद्यालयमा शुक्रबार शिक्षक तथा विद्यार्थीहरूको मानसिक सुस्वास्थ्य प्रवर्द्धनसम्बन्धी कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । सो कार्यक्रम नेपाल इन्स्टिच्युट अफ मेन्टल हेल्थ तथा पिठुवा स्वास्थ्यचौकीको संयुक्त आयोजनामा सम्पन्न भएको हो ।
कार्यक्रममा नेपाल इन्स्टिच्युट अफ मेन्टल हेल्थका कार्यक्रम व्यवस्थापक डा. सुधांशु गौतम, मनोसामाजिक परामर्शदाता सुनिता जिरेल र सबिना भुसालको सहभागिता रहेको थियो । विद्यालयका प्रधानाध्यापक शंकर घिमिरेलगायत सम्पूर्ण शिक्षक–शिक्षिकाहरूको उपस्थिति रहेको कार्यक्रममा विद्यालय मानसिक स्वास्थ्य कार्यक्रमको आवश्यकता र मह¤वबारे विस्तृत छलफल गरिएको थियो ।
कार्यक्रममा बोल्दै डा. गौतमले नेपाल इन्स्टिच्युट अफ मेन्टल हेल्थले विगत तीन वर्षदेखि यस विद्यालय तथा आसपासका विद्यालयहरूमा विद्यार्थीकेन्द्रित मानसिक स्वास्थ्य कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको जानकारी दिए । उनले विद्यालय मानसिक स्वास्थ्यको विषय विद्यार्थीहरूमा मात्र सीमित नभई शिक्षकहरूको मानसिक सुस्वास्थ्यलाई पनि समानरूपमा प्राथमिकता दिन आवश्यक रहेको धारणा राखे ।
उनका अनुसार शिक्षक मानसिक स्वास्थ्य विद्यालयको समग्र शैक्षिक वातावरणसँग प्रत्यक्षरूपमा जोडिएको विषय हो । शिक्षकहरू ज्ञान प्रदान गर्ने व्यक्ति मात्र नभई विद्यार्थीका मार्गदर्शक, प्रेरणाका स्रोत र भावनात्मक सहारा पनि हुन् । यदि शिक्षक स्वयम् मानसिक तनाव, थकान, चिन्ता, अवसाद वा पेसागत दबाबबाट प्रभावित छन् भने त्यसले शिक्षण–सिकाइ प्रक्रियाको गुणस्तर, विद्यार्थीसँगको सम्बन्ध तथा विद्यालयको समग्र वातावरणमा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ ।
हाल विश्वव्यापी रूपमा शिक्षकहरूमा ‘बर्नआउट’ (कामको अत्यधिक दबाबका कारण हुने मानसिक तथा शारीरिक थकान), तनाव, चिन्ता, अनिद्रा तथा अवसादका समस्या बढ्दै गएको विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन् । नेपालमा पनि बढ्दो कार्यभार, प्रशासनिक जिम्मेवारी, अभिभावक तथा समुदायको अपेक्षा, सीमित स्रोत–साधन तथा बदलिँदो शैक्षिक चुनौतीका कारण शिक्षकहरू मानसिक दबाबको सामना गरिरहेका छन् ।
विद्यार्थीहरूले आफ्नो अधिकांश समय विद्यालयमा बिताउने भएकाले उनीहरूको मानसिक, सामाजिक तथा भावनात्मक विकासमा शिक्षकहरूको मह¤वपूर्ण भूमिका रहने गर्दछ । मानसिकरूपमा स्वस्थ शिक्षकले विद्यार्थीलाई राम्रोसँग बुझ्न, सहयोग गर्न, सकारात्मक सिकाइ वातावरण निर्माण गर्न तथा मानसिक स्वास्थ्य समस्याको प्रारम्भिक सङ्केत पहिचान गर्न सक्षम हुन्छन् । त्यसैले विद्यार्थीको मानसिक सुस्वास्थ्य सुनिश्चित गर्न शिक्षकको मानसिक सुस्वास्थ्यलाई प्राथमिकतामा राख्नु अपरिहार्य रहेको विषयमा कार्यक्रममा सहभागीहरूको साझा धारणा रहेको थियो ।
छलफलका क्रममा शिक्षकहरूको मानसिक सुस्वास्थ्य कायम गर्न विद्यालयस्तरमा नियमित सचेतनामूलक कार्यक्रम, मनोसामाजिक सहयोग, तनाव व्यवस्थापन सीप तथा सहयोगी कार्य वातावरणको विकास आवश्यक रहेको विषयमा समेत जोड दिइयो । शिक्षकहरूको मानसिक स्वास्थ्य सुदृढ भएमा उनीहरूले आफ्नो जिम्मेवारी अझ प्रभावकारी रूपमा निर्वाह गर्न सक्ने, विद्यार्थी–शिक्षक सम्बन्ध थप सुदृढ बन्ने तथा त्यसको सकारात्मक प्रभाव विद्यार्थी, परिवार र समाजमा समेत पर्ने विश्वास व्यक्त गरिएको थियो ।
कार्यक्रमको दोस्रो सत्रमा मनोसामाजिक परामर्शदाता सुनिता जिरेल र सबिना भुसालले कक्षा ९ र १० का विद्यार्थीहरूलाई मानसिक स्वास्थ्य, मानसिक स्वास्थ्य समस्या तथा मानसिक रोगसम्बन्धी जनचेतनामूलक कक्षा सञ्चालन गरेकी थिइन् । कार्यक्रममा १५ जना शिक्षक तथा ४० जना विद्यार्थीहरूको सहभागिता रहेको थियो ।
कार्यक्रमको अन्त्यमा विद्यालयमा आगामी दिनहरूमा विद्यार्थी मानसिक स्वास्थ्यसँगै शिक्षक मानसिक स्वास्थ्य प्रवद्र्धनका कार्यक्रमहरूलाई समेत निरन्तरता दिन आवश्यक रहेको विषयमा सहभागीहरूबीच एकमत व्यक्त गरिएको थियो। शिक्षकको मानसिक सुस्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिएर मात्र स्वस्थ, सुरक्षित र सिकाइमैत्री विद्यालय निर्माण गर्न सकिने निष्कर्ष कार्यक्रमले निकालेको छ ।
कार्यक्रमको समापन गर्दै पिठुवा स्वास्थ्यचौकीका इन्चार्ज नरहरि श्याम शर्माले रत्ननगर नगरपालिका वडा नं–१६ मा सञ्चालन गरिएका मानसिक स्वास्थ्यसेवाका विषयमा जानकारी दिएका थिए ।
