भरतपुर । चितवनको पर्यटकीय क्षेत्र सौराहामा हात्तीलाई वनभोज खुवाइएको छ । १५औँ विश्व हात्ती दिवसको अवसरमा बुधबार वनभोज खुवाइएको हो ।
हात्तीको संरक्षण, उचित व्यवस्थापन र मानव–हात्ती सहअस्तित्वको सन्देश दिने उद्देश्यले युनाइटेड हात्ती सञ्चालन सहकारी संस्थाले बाघमारा मध्यवर्ती सामुदायिक वनको चौरमा विशेष कार्यक्रम आयोजना गरेको हो ।
बाघमारा, चित्रसेन, जनकौली र कुमरोज मध्यवर्ती सामुदायिक वनको सहकार्यमा आयोजित कार्यक्रममा हात्तीलाई लामबद्ध गराएर उखु, गाजर, बन्दा, सुन्तला, ड्रागन फ्रुट, स्याउ, केरा, भुईंकटहर, फर्सीलगायत फलफूल–तरकारी दिइएको थियो । वनभोजमा सरकारी र निजी गरी करिब ५६ वटा हात्ती सहभागी थिए । सौराहाको पर्यटन इतिहास हात्ती सफारीसँग जोडिएको छ । यही हात्ती सफारीले चितवनमा पर्यटनको विकास र विस्तारमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ ।
हाल चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जअन्तर्गत ५८ वटा हात्ती छन् । यीमध्ये सौराहामा मात्रै ४५ वटा हात्ती रहेको तथ्याङ्क छ । नेपालभर सरकारी तथा निजी गरी अन्दाजी १८५ वटा हात्ती छन् । हात्ती पर्यटनको आकर्षण मात्र नभई वन संरक्षण, गस्ती, विपद् व्यवस्थापन र चोरी–तस्करी नियन्त्रणमा समेत प्रयोग हुँदै आएका छन् ।
निजी हात्तीका लागि निकुञ्जभित्रको घाँस उपयोग गर्न नपाउने अवस्थाले आहार व्यवस्थापनमा समस्या भएको व्यवसायीहरूको गुनासो छ । युनाइटेड हात्ती सञ्चालन सहकारी संस्थाका अध्यक्ष दीपेन्द्र खतिवडाले निजी हात्तीलाई निकुञ्जबाट घाँस उपलब्ध गराउने व्यवस्था गर्न सरकारसँग माग गरे । साथै, उमेर पुगेका हात्तीको दीर्घकालीन व्यवस्थापनका लागि ‘एलिफेन्ट सेन्चुरी’ निर्माण आवश्यक रहेको उनले बताए ।
सरकारले हात्तीको किनबेच तथा ओसारपसारमा प्रतिबन्ध लगाएपछि बूढा तथा काम गर्न नसक्ने हात्तीको व्यवस्थापन थप चुनौतीपूर्ण बनेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ । सेन्चुरी निर्माणका लागि आवश्यक स्थान उपलब्ध गराउन सरकारसँग माग गरिएको खतिवडाले बताए ।
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका प्रमुख वरिष्ठ संरक्षण अधिकृत दिलबहादुर पुर्जा पुनले हात्तीबिनाको चितवन निकुञ्ज संरक्षण कल्पना गर्न नसकिने बताए । उनका अनुसार अहिलेको मुख्य चुनौती हात्तीको संख्या बढाउनु मात्र नभई बासस्थानको क्षमताअनुसार दिगो संरक्षण र मानव–हात्ती सहअस्तित्व कायम गर्नु हो ।
